Mazuva ano ezvematongerwe enyika zvinotyisa, zvinonetsa, uye zvakazadzwa nehasha. Asi iyo inharaunda iyi inotyisa iyo yakapisa ruswa pakati peboka iro rinowanzoregererwa kana kusundirwa kunze-rudzi rwevadzidzi. Uye vanoda kunzwa. Munyika yose, vadzidzi vanobatana pamwe chete uye vachishandisa mazwi avo kuti vachinje kuchinja. Kubva pamitambo yekufamba, vari kuita kuti manzwi avo anzwike pane zvose kubva mukudzivirira kwepfuti kusvika kune kodzero dzevakadzi.
Mhirizhonga yakawanda uye marwendo akatanga kuwedzera shure kwekupura chikoro muParkland, Florida uko vanhu 17 vakaurayiwa. Chinangwa chavo ndechekuita kuti vateereri vemutemo vadzidzise kugadzirisa pfuti. Mimwe mienzaniso yekuratidzira kwavo inosanganisira "March for Our Lives" muWashington, DC uye nezvimwe zvakawanda "National School Walkouts." Rimwe kufamba, rakagadzirirwa chiitiko chekupfura kweColumbine, rakarongedzwa nemudzidzi anogara pedyo neSandy Hook Elementary apo vadzidzi makumi maviri uye vatanhatu vashandi vakapera muchipfuva chechikoro muna 2012.
Kana mwana wenyu ari kuyaruka akaratidza kufarira mukurudzira uye kupinda muzviratidzo kana kufamba, zvinokosha kuti azive kuti kodzero dzake ndei. Uyezve, anofanirwa kuziva kuti mitemo nemitemo ndeyei pamusoro pekuratidzira rugare.
Zvinotaurwa neBumbiro reMitemo Pamusoro pekushanda
Shanduro yekutanga yeUnited States Constitution inodzivirira kwete rusununguko rwomunhu hwekutaura asi kodzero yekubatana nerunyararo.
Zvisinei, kune zvimwe zvipingamupinyi munzvimbo iyo pazvinosvika pakuzviratidza uye kupembera.
Semuenzaniso, vadzidzi vanokwanisa kuungana munzvimbo dzepaguru semigwagwa, migwagwa, uye nzvimbo dzakawanda dzepaki. Asi pfuma yega yega semadhorobha kana imba yeimba inopera miganhu. Uye kana mwana wenyu achida kuronga, kune mamwe mimwe mitemo uye zvibvumirano zvinodiwa.
Iva nechokwadi chokuti mwana wako anofamba basa rake rechikoro asati agadzirira kufamba, kuratidzira, kana kuratidzwa. Hapana chakaipa kudarika kuisa mwedzi yekugadzirira mukurwisana kana kufamba uye kuva nechokuguma kusati yatotanga.
Maererano neAmerican Civil Liberties Union (ACLU), kutonga kunosiyana neguta. Semuenzaniso, dzimwe hurumende dzinogona kutendera mvumo yekuungana kukuru kweboka mune dzimwe nzvimbo dzepaki, marwendo anovhara motokari, kana kupemberera kunoshandisa zvinhu zvakadai semaigaphones kana vatauriri. Kazhinji, vanhu vanoda kuisa chikumbiro chemavhiki mashomanana vasati vagadzirira kuratidzira. Kana iwe ukatarira mvumo yako yemunharaunda yako uye iwe unonzwa sokuti ivo vanodzivirira zvakanyanya kusununguka kutaura, unogona kutaura neAACL kuti uone kana vachikwanisa kuipikisa.
Zvichakadaro, kana kupesana kuri kupindura nyaya dzechangobva kuitika, ACLU inotaura kuti First Amendment inobvumira vanhu kuronga vasina kupa chiitiko chekufanoona. Uyezve, vanoti chibvumirano hachigoni kurambwa nokuti chiitiko chacho chinokakavadzana kana chine maonero asingafarirwi. Kana iwe uchimhanya munyaya, ACLU inogona kukubatsira.
Nzira Yokugara Yakachengeteka Paunenge Uchimira
Nenzira yakanaka, vana vedu vechidiki vanogara munharaunda yakasununguka apo vanogona kuita kuti maonero avo azive kana vachida.
Zvakanyanya, chero bedzi vaine mirayiridzo shomanana pamusoro pokuti vangachengeteka sei, havafaniri kunge vari pangozi. Hezvino zvinhu zvinomwe zvinotarisana nevechidiki vanoda kuziva kuitira kuti varambe vakachengeteka panguva yekupembera.
Shandisa Buddy System
Mwana wako wekuyaruka haafaniri kuenda kumuratidziro kana kuratidza oga. Pane kudaro, vanofanira kuenda neshamwari uye varonga kugara pamwe nguva dzose. Vanofanirwawo kuva neurongwa munzvimbo iyo pavanosangana navo kana vachifanira kuparadzana kubva kune mumwe. Dzimwe nguva kupikisa kana kufamba kunobatanidzwa uye kunotyisa. Simbisai kukosha kwekugara nevanasikana vavo kana boka ravo.
Zvinosuruvarisa, kune vanhu munyika iyo vanotarisa mhando idzi dzezviitiko semukana wekushandisa vana vaduku.
Iva nechokwadi chekuti mwana wako ane chirongwa chekuchengeteka panzvimbo uye kuti une nhamba dzemafoni yevadzidzi vake nevabereki vavo iwe unofanirwa kunge uchida kusvika kwavari. Uyezve, iwe unofanirwa kuziva kuti nzvimbo yemusangano ndeipi kana mwana wenyu ari kuyaruka akaparadzana kubva kuboka rake. Mune zvimwe zviitiko, vabereki vanogona kuratidza zvakanaka pamwe chete nevechiri kuyaruka.
Ita Kuti Smartphone Yake Ishande Kwauri
Mucheche wako asati abuda musuo, foni yake inofanirwa kupomerwa zvizere. Uyezve, iri pfungwa yakanaka kutakura shoma shoma inotakura kana bhatiri nepambo kuitira kuti arege kurasikirwa nenzira yekukurukura newe neboka rake. Zvimwe zvingasarudzwa zvekugara mukutaura zvinosanganisira kushandisa "Tsvaga My iPhone" service kana ane iPhone kana Life 360 app kana ane Android phone. Zvose zvese zvinokubvumira kushandisa GPS kugona foni yemwana wako. Achifunga kuti anochengeta foni yake paari nguva dzose, unofanira kukwanisa kuwana mwana wako. Rimwe chishandiso chinobatsira FireChat. Iyi purogiramu inoshanda pazvinhu zviviri iPhones uye mafoni eAroid uye inobvumira vechidiki kushandisa foni yavo sevalkie talkie kune ani zvake ane une app. Izvi zvinonyanya kukosha kana pasina WiFi kana sechitsiyero chekuita uye ivo vanoda kutaura nemashamwari avo.
Pack (uye Dress) Nokuchenjera kweZuva
Iva nechokwadi chokuti mwana wako anotarisa mamiriro okunze asati abuda kunze kwemukova. Haafaniri kungozvigadzirira chete mamiriro ekunze, asi kupfeka zvakanaka pamwe chete, kunyanya kana akaronga kumira kana kufamba zvakawanda. Hapana chakaipa kudarika kubata panze mumakumbo asinganzwisisiki uye pasina mamburera mumvura inonaya. Uyezve, anofanirwa kuunza chizivo chake, mari, kadhi rebhangi, mashomanana emari yefoni, fodya, uye mvura. Munguva iyi, mwana wako haafaniri kuuya nezvose zvakakosha sepamusoro pemabhizha anodhura, makombiyuta kana maziso anokosha kana zvishongo. Neboka rakadai revanhu vazhinji kune ngozi dzakawanda zvekuba.
Ziva Maitiro Aungaita NePurisa
Chero bedzi mwana wako ari kuteerera mutemo uye ane rugare, haafaniri kunge ane chero nyaya kana achipikisa kana kuratidza. Asi zvakakosha zvikuru kuti iwe utaure naye nezvekuremekedza nekuremekedza kutonga kwemitemo. Somuenzaniso, kana mwana wenyu ari kuyaruka akaregwa nemapurisa anofanira kuziva kuti arambe akadzikama, ane hanya, uye anokuremekedza. Hazvibvumirwi (kana kuti kuchenjera) kuti urege kunyengera kumapurisa. Yeuchidzai mwana wako kuti aite maoko ake pachena uye kuti atevere mirairo yemapurisa. Haamboperi mumamiriro ezvinhu chero ipi zvayo aifanira kumhanya kubva kumapurisa.
Uyewo, iva nechokwadi kuti anoziva kuti mitemo yeguta iri mberi. Somuenzaniso, kuWashington DC kana mapurisa achivharira mwana wako uye achikumbira zita rake, anofanirwa kuudza mukuru wehurumende. Izvi zvinonzi kunomira uye kuziva mitemo. Pakupedzisira, kana mwana wenyu ari musungwa akasungwa, izvo zvisingaitike, muudze kuti arege kuramba kusungwa kunyange kana achifunga kuti hazvina kururama. Chero bedzi paanotevera mirairo, acharamba akachengeteka.
Usapindirana Nekodzero Dumwe Munhu
Chimwe chezvikanganiso zvakakura zvevapikisi vanoita zvinopindira kodzero dzemumwe munhu kana rusununguko. Mune mamwe mazwi, mwana wenyu ari kuyaruka haagoni kukanganisa kupinda komumwe munhu muchivako kana kuvadzivisa kuti vasayambuka mumugwagwa. Kana vakaita chimwe chinhu chakadaro, ivo vanopindira kodzero dzemumwe munhu. Uyezve, havagoni kuratidzira nenzira yakadaro inoita kuti vamwe vanhu vatye. Yeuchidza mwana wako kuti kuyera kwake kana kupikisa kunoda kuva nerunyararo nekuremekedza kune vamwe.
Counter-Protestors vane kodzero
Kunyange zvazvo vanopikisana nevanyori vasingabvumirwi kukanganisa chiitiko apo mwana wenyu ari kuyaruka ari kupikisa, vanogona kupinda pachiitiko uye vanotaura kunze. Vane kodzero yokusununguka kutaura uye kusununguka zvakangoita sezvinoita mwana wenyu achiri kuyaruka. Yeuchidza mwana wako kuti mwana uyu anogona kunge achiitika uye kungozvinyima. Kunyange kana vakanyora zvisina kunaka kana zvisina kufanira, zvakanakisa kuti tisati taura chero chinhu mukupindura. Taurira mwana wako kuti asatambidzana nevanopikisana nevanyori munzira chero ipi zvayo kana vakashandura kudheerera nekutyisidzirwa .
Dzidzai Vechidiki Venyu Vechidiki Nemitemo Yechikoro
Zvakakosha kuti mwana wako wechidiki aone kuti kana achifamba kunze kwechikoro mukupikisa kana kuti asina chikoro kuti apinde mutambo, pangava nemigumisiro kuchikoro. Semuenzaniso, angave akanyorwa kuti haasipo nokuda kwekushaya chikoro. Iyewo angave asingabvumirwi kuita chero basa ripi zvaro risina kukanganisa. Kana, kana ari mutambo wevatambi, angave asina kukwanisa kutora chikamu mumutambo kana kupikisa kunomuita kuti asazoita. Batsirai mwana wenyu kuti aone kufara uye kubvuma kuratidzira asati aita chisarudzo. Chero bedzi iwe uchiziva zvisati zvaitika, iwe unogona kuderedza zvingashamisika chero zvaunofunga pamusoro pehupenyu hwako huri shure kwechokwadi.
Sources:
> #Enough Toolkit, Women's March Youth Vane simba, https://www.womensmarch.com/enough-toolkit
> "Ziva Kodzero Dzako." ACLU Inotungamirira Kodzero dzePurotesitendi, 2018. https://www.aclu.org/know-your-rights/what-do-if-your-rights-are-violated-demonstration-or-protest